Fazla Mesai Ücreti Hesaplama 2026: Detaylı Rehber

Fazla Mesai Ücreti Hesaplama 2026: Haklarınızı Bilin, Ücretinizi Alın!

Türkiye'de çalışanların en çok merak ettiği konulardan biri de fazla mesai ücretinin nasıl hesaplandığıdır. Yoğun iş temposunda, projelerin yetişmesi veya beklenmedik durumlar nedeniyle mesai saatlerinin dışında çalışmak kaçınılmaz olabilir. Bu durumda, harcadığınız ek zamanın karşılığını yasal olarak almanız gerekir. 2026 yılı itibarıyla geçerli olacak güncel mevzuat ve hesaplama yöntemlerini bu kapsamlı rehberde bulacaksınız. Amacımız, iş hukuku çerçevesinde haklarınızı net bir şekilde anlamanıza ve hak ettiğiniz fazla mesai ücretini doğru bir şekilde hesaplamanıza yardımcı olmaktır.

Fazla Mesai Nedir? Yasal Tanımı ve Sınırları

Öncelikle fazla mesai kavramını netleştirelim. 4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla mesai olarak kabul edilir. Ancak bu süre, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmeleri ile daha düşük belirlenmişse, bu düşük süre aşımı da fazla mesai sayılır.

Haftalık 45 Saat Sınırı ve Uygulaması

Genel kural olarak bir işçinin haftalık çalışma süresi 45 saati geçemez. Eğer iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatten az olarak belirlenmişse, bu belirlenen süreyi aşan çalışmalar da fazla mesai olarak değerlendirilir. Örneğin, haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmiş bir işyerinde 41. saatten itibaren yapılan çalışma fazla mesai sayılır.

Yıllık Fazla Mesai Sınırı

İş Kanunu'na göre, bir işçinin yıllık toplam fazla çalışma süresi 270 saati geçemez. Bu sınır, hem işçinin sağlığını ve sosyal yaşamını korumak hem de işverenin aşırı maliyetlerden kaçınmasını sağlamak amacıyla getirilmiştir. Bu sınıra ulaşan işçi, artık fazla mesai yapamaz.

Fazla Sürelerle Çalışma ve Fazla Mesai Ayrımı

Fazla mesai ile karıştırılmaması gereken bir diğer kavram ise 'fazla sürelerle çalışma'dır. Eğer iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatten az olarak belirlenmişse ve bu belirlenen süreyi aşan ancak haftalık 45 saati geçmeyen çalışmalar yapılmışsa, bu durum 'fazla sürelerle çalışma' olarak adlandırılır. Örneğin, haftalık 40 saatlik çalışma süresi belirlenmiş bir işyerinde 42 saat çalışmak, fazla sürelerle çalışma anlamına gelir. Fazla sürelerle çalışma ücreti, fazla mesai ücretinden farklı hesaplanır.

Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Kılavuz

Fazla mesai ücretinin hesaplanması, temel işçi ücreti ve eklenen zam oranlarına dayanır. İşte adım adım hesaplama süreci:

1. Brüt Ücretin Belirlenmesi

İlk adım, çalışanın brüt günlük veya saatlik ücretini belirlemektir. Bu, iş sözleşmesinde belirtilen aylık brüt maaşın gün sayısına veya saat sayısına bölünmesiyle bulunur.

Örnek: Aylık brüt maaşı 15.000 TL olan bir çalışan için (30 gün üzerinden):

• Günlük Brüt Ücret = 15.000 TL / 30 gün = 500 TL

Eğer saatlik ücret üzerinden hesaplama yapılacaksa, günlük ücretin günlük çalışma saatine bölünmesi gerekir.

Örnek (devamı): Günlük 7.5 saat çalışan bir işçi için:

• Saatlik Brüt Ücret = 500 TL / 7.5 saat = 66.67 TL (yaklaşık)

2. Fazla Mesai Zam Oranının Belirlenmesi

İş Kanunu'na göre fazla mesai ücreti, normal çalışma ücretine göre %25 zamlı ödenir. Yani, fazla mesai yapılan her saat için çalışanın saatlik brüt ücretinin %25'i kadar ek ücret alması gerekir.

Hesaplama: Saatlik Brüt Ücret * 1.25

Örnek (devamı):

• Fazla Mesai Saatlik Brüt Ücret = 66.67 TL * 1.25 = 83.34 TL (yaklaşık)

3. Fazla Mesai Süresinin Hesaplanması

Bu adımda, çalışanın o ay veya hafta içinde toplam kaç saat fazla mesai yaptığının doğru bir şekilde kaydedilmesi önemlidir. Bu kayıtlar, işveren tarafından tutulur ancak çalışanın da kendi kayıtlarını tutması faydalı olabilir.

4. Toplam Fazla Mesai Ücretinin Hesaplanması

Toplam fazla mesai ücreti, fazla mesai yapılan saat sayısı ile fazla mesai saatlik brüt ücretin çarpılmasıyla bulunur.

Hesaplama: Fazla Mesai Yapılan Toplam Saat * Fazla Mesai Saatlik Brüt Ücret

Örnek (devamı): Bir ay içinde toplam 10 saat fazla mesai yapan bir çalışan için:

• Toplam Fazla Mesai Ücreti = 10 saat * 83.34 TL = 833.40 TL (yaklaşık)

Bu tutar, çalışanın brüt maaşına ek olarak ödenmesi gereken fazla mesai ücretidir. Bu tutardan da yasal kesintiler (SGK primi, gelir vergisi, damga vergisi) yapılacaktır.

Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti Hesaplaması

Daha önce belirttiğimiz gibi, fazla sürelerle çalışma için farklı bir zam oranı uygulanır. İş Kanunu'na göre, haftalık 45 saati geçmeyen ancak sözleşmede belirlenen süreyi aşan çalışmalar için saatlik ücrete %25 eklenir. Bu oran, fazla mesai ile aynıdır.

Önemli Not: Bazı toplu iş sözleşmelerinde veya iş sözleşmelerinde bu oran daha yüksek belirlenmiş olabilir. Bu durumda, sözleşmedeki oran esas alınır.

Resmi Tatil ve Hafta Tatilinde Çalışma Ücreti

Resmi tatil günlerinde (bayramlar, milli bayramlar vb.) veya hafta tatilinde çalışmak, fazla mesai kavramından farklıdır ve daha yüksek bir ücret hakkı doğurur.

Resmi Tatil Günlerinde Çalışma

Resmi tatil günlerinde çalıştırılan işçiye, o gün için aldığı normal ücreti dışında ayrıca bir günlük ücret daha ödenir. Yani, çalışanın o gün için aldığı ücret ikiye katlanır.

Hesaplama: Günlük Brüt Ücret * 2

Örnek: Aylık brüt maaşı 15.000 TL olan bir çalışan, Ramazan Bayramı'nın ilk günü çalıştığında, o gün için 500 TL normal ücretine ek olarak 500 TL daha alır. Toplamda o gün için 1000 TL brüt ücret kazanır.

Hafta Tatilinde Çalışma

Hafta tatilinde (genellikle Cumartesi ve Pazar) çalıştırılan işçiye, o gün için aldığı normal ücretinin dışında ayrıca bir günlük ücret daha ödenir. Bu da çalışanın o günkü ücretinin ikiye katlanması anlamına gelir.

Hesaplama: Günlük Brüt Ücret * 2

Örnek: Bir çalışan, hafta sonu Cumartesi günü çalıştığında, o gün için normalde alacağı 500 TL brüt ücrete ek olarak 500 TL daha alır.

Ücretin Ödenmesi ve Yasal Kesintiler

Hesaplanan fazla mesai ücreti, çalışanın maaşıyla birlikte bordrosunda gösterilmeli ve ödenmelidir. Bu ücretten de diğer maaş ödemelerinde olduğu gibi yasal kesintiler yapılır.

SGK Prim Kesintileri

Fazla mesai ücreti de brüt ücrete dahil olduğu için SGK primlerine tabidir. Bu primler, hem işçi hem de işveren tarafından ödenir.

Gelir Vergisi ve Damga Vergisi

Fazla mesai ücreti, vergi matrahına dahil olduğu için gelir vergisi ve damga vergisi kesintisine uğrar. Kesilecek vergi miktarı, çalışanın genel vergi dilimine ve toplam gelirine göre değişiklik gösterir.

AGİ (Asgari Geçim İndirimi)

AGİ, çalışanın medeni durumuna ve çocuk sayısına göre belirlenen bir indirimdir. Fazla mesai ücreti, AGİ'yi doğrudan etkilemez ancak toplam brüt geliri artırdığı için vergi dilimini yükseltebilir.

Fazla Mesai Ücreti Konusunda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Fazla mesai ücreti konusunda hem işçilerin hem de işverenlerin dikkat etmesi gereken bazı önemli noktalar bulunmaktadır.

İş Sözleşmesi ve Toplu İş Sözleşmeleri

Her zaman öncelikle iş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesindeki hükümler esas alınmalıdır. Bu sözleşmelerde fazla mesai ücreti için yasal oranlardan daha yüksek oranlar belirlenmişse, bu oranlar geçerli olacaktır.

Çalışma Sürelerinin Kaydedilmesi

İşverenlerin, çalışanların çalışma sürelerini, fazla mesai dahil olmak üzere, doğru ve eksiksiz bir şekilde kaydetmesi yasal bir zorunluluktur. Çalışanların da bu kayıtların doğruluğunu kontrol etmesi ve kendi kayıtlarını tutması, olası anlaşmazlıklarda haklarını korumaları açısından önemlidir.

Fazla Mesai Onayı

Genellikle, fazla mesai yapılması için işverenin önceden onayının alınması gerekir. İşverenin bilgisi ve onayı olmadan yapılan fazla mesai, bazı durumlarda ücretlendirme konusunda sorunlara yol açabilir.

Ücretin Zamanında Ödenmesi

Fazla mesai ücreti, çalışanın normal maaşı ile birlikte veya en geç takip eden ayın maaşıyla birlikte ödenmelidir. Gecikme durumunda yasal faiz işletilebilir.

Pratik Örnekler ve Senaryolar

Teorik bilgileri daha iyi anlamak için gerçek hayattan örnekler üzerinden gidelim:

Senaryo 1: Standart Fazla Mesai

Ayşe, aylık brüt 21.000 TL maaşla çalışan bir grafikerdir. Haftalık çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmiştir. Ay içinde 4 gün boyunca günde 2 saat fazla mesai yapmıştır.

• Günlük Brüt Ücret = 21.000 TL / 30 gün = 700 TL
• Saatlik Brüt Ücret = 700 TL / 7.5 saat (varsayılan) = 93.33 TL
• Fazla Mesai Saatlik Brüt Ücret = 93.33 TL * 1.25 = 116.66 TL
• Toplam Fazla Mesai Süresi = 4 gün * 2 saat = 8 saat
• Toplam Fazla Mesai Ücreti = 8 saat * 116.66 TL = 933.28 TL (Brüt)

Ayşe'nin bu ayki brüt maaşına ek olarak yaklaşık 933.28 TL fazla mesai ücreti eklenecektir.

Senaryo 2: Hafta Tatili ve Fazla Mesai Bir Arada

Ali, aylık brüt 18.000 TL maaşla çalışan bir mühendistir. Haftalık çalışma süresi 40 saattir. Bir hafta sonu Cumartesi günü 8 saat çalışmış ve hafta içi de 3 saat fazla mesai yapmıştır.

• Günlük Brüt Ücret = 18.000 TL / 30 gün = 600 TL
• Saatlik Brüt Ücret = 600 TL / 7.5 saat = 80 TL
• Hafta Tatili Ücreti = Günlük Brüt Ücret * 2 = 600 TL * 2 = 1200 TL (Cumartesi için)
• Fazla Mesai Saatlik Brüt Ücret = 80 TL * 1.25 = 100 TL
• Toplam Fazla Mesai Süresi = 3 saat
• Toplam Fazla Mesai Ücreti = 3 saat * 100 TL = 300 TL (Brüt)

Ali'nin bu hafta için alacağı ek ücret, Cumartesi günü için 1200 TL (hafta tatili ücreti) + 300 TL (fazla mesai ücreti) = 1500 TL olacaktır.

Senaryo 3: Resmi Tatil ve Fazla Sürelerle Çalışma

Zeynep, aylık brüt 24.000 TL maaşla çalışan bir satış temsilcisidir. Haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmiştir. Kurban Bayramı'nın ilk günü çalıştığı için bayram ücreti alacak ve ayrıca hafta içi belirlenen 40 saati aşan toplam 5 saat çalışmıştır.

• Günlük Brüt Ücret = 24.000 TL / 30 gün = 800 TL
• Bayram Ücreti = Günlük Brüt Ücret * 2 = 800 TL * 2 = 1600 TL (Bayram günü için)
• Saatlik Brüt Ücret = 800 TL / 7.5 saat = 106.67 TL
• Fazla Sürelerle Çalışma Saatlik Brüt Ücret = 106.67 TL * 1.25 = 133.34 TL
• Toplam Fazla Sürelerle Çalışma Süresi = 5 saat
• Toplam Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti = 5 saat * 133.34 TL = 666.70 TL (Brüt)

Zeynep, bu dönem için bayram ücreti olarak 1600 TL ve fazla sürelerle çalışma ücreti olarak 666.70 TL brüt ek ödeme alacaktır.

Fazla Mesai Yapmanın Avantajları ve Dezavantajları

Hem işçiler hem de işverenler açısından fazla mesai yapmanın kendine göre avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır.

İşçiler İçin Avantajlar

• Ek Gelir: En belirgin avantaj, ek gelir elde etme fırsatıdır. Fazla mesai ücreti, çalışanın toplam gelirini artırır.
• Kariyer Fırsatları: Bazı durumlarda, fazla mesai yapmak, işverene bağlılık ve sorumluluk gösterme şeklinde algılanabilir ve kariyerde ilerleme fırsatları yaratabilir.
• Deneyim Kazanma: Yoğun projelerde veya ek görevlerde çalışmak, yeni beceriler öğrenme ve deneyim kazanma imkanı sunabilir.

İşçiler İçin Dezavantajlar

• Sağlık Sorunları: Sürekli fazla mesai yapmak, fiziksel ve zihinsel sağlığı olumsuz etkileyebilir, tükenmişlik sendromuna yol açabilir.
• Sosyal Hayattan Uzaklaşma: Aile ve sosyal yaşama ayrılacak zamanın azalması, ilişkilerde sorunlara neden olabilir.
• Verimlilik Kaybı: Uzun çalışma saatleri, zamanla verimlilikte düşüşe neden olabilir.

İşverenler İçin Avantajlar

• Proje Yetiştirme: Acil projelerin veya yoğun taleplerin karşılanması için esneklik sağlar.
• Maliyet Etkinliği: Yeni personel alımına göre, mevcut personelden fazla mesai talep etmek bazı durumlarda daha maliyet etkin olabilir.

İşverenler İçin Dezavantajlar

• Yüksek Maliyet: Fazla mesai ücretleri, işverenin personel maliyetlerini önemli ölçüde artırabilir.
• Yasal Riskler: Fazla mesai sınırlarının aşılması veya doğru hesaplanmaması, iş hukuku açısından yasal yaptırımlara ve tazminat davalarına yol açabilir.
• Çalışan Motivasyonu: Sürekli fazla mesai talebi, çalışanların motivasyonunu düşürebilir ve işten ayrılma oranını artırabilir.

Sonuç ve Öneriler

Fazla mesai ücretinin doğru hesaplanması, hem işçilerin haklarını koruması hem de işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi açısından büyük önem taşır. 2026 yılı itibarıyla da bu hesaplama yöntemleri büyük ölçüde aynı kalacaktır. Ancak mevzuattaki olası güncellemeleri takip etmek her zaman faydalıdır.

İşçilere Öneriler:

• Çalışma sürelerinizi dikkatlice kaydedin.
• İş sözleşmenizdeki ve toplu iş sözleşmenizdeki fazla mesai ile ilgili maddeleri öğrenin.
• Bordronuzu her ay dikkatlice kontrol edin ve fazla mesai ücretlerinizin doğru hesaplanıp ödenip ödenmediğini teyit edin.
• Anlamadığınız veya emin olamadığınız durumlarda işvereninizle konuşun veya bir iş hukuku uzmanından destek alın.

İşverenlere Öneriler:

• Fazla mesai politikalarınızı net bir şekilde belirleyin ve çalışanlarınıza duyurun.
• Çalışma sürelerinin takibi için güvenilir sistemler kullanın.
• Fazla mesai ücretlerini doğru ve zamanında ödeyin.
• Yasal sınırları aşmamaya özen gösterin.
• Mümkün olduğunca fazla mesai talebini azaltacak verimlilik artırıcı önlemler alın.

Kariyer yolculuğunuzda haklarınızı bilmek ve adil bir ücretlendirme almak, motivasyonunuzu ve iş tatmininizi artıracaktır. Unutmayın, iş hukuku hem sizin hem de işverenin haklarını koruyan bir çerçeve sunar.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Fazla mesai ücreti nasıl verilir? Nakit mi, izin mi?

İş Kanunu'na göre, fazla mesai ücreti öncelikli olarak nakit olarak ödenmelidir. Ancak işçi ve işveren anlaşmasıyla, fazla çalışılan her saat için bir saat 30 dakika (1.5 saat) serbest zaman (izin) kullandırılarak da bu durum telafi edilebilir. Bu anlaşma yazılı olmalıdır.

2. Yıllık 270 saatlik fazla mesai sınırını aşarsam ne olur?

İşveren, yıllık 270 saatlik fazla mesai sınırını aşamaz. Eğer bu sınır aşılırsa, işveren hakkında yasal yaptırımlar uygulanabilir ve bu durum işçi açısından haklı fesih sebebi sayılabilir.

3. Maaşıma AGİ dahil mi, fazla mesai ücretine de AGİ eklenir mi?

AGİ, çalışanın toplam gelirine göre hesaplanan bir indirimdir. Fazla mesai ücreti, toplam brüt geliri artırdığı için vergi matrahını yükseltir. Ancak AGİ, doğrudan fazla mesai ücretine eklenmez, genel vergi hesaplaması içinde yer alır.

4. Fazla mesai ücreti için zamanaşımı süresi nedir?

Fazla mesai ücreti gibi işçilik alacakları için zamanaşımı süresi genellikle 5 yıldır. Bu süre, alacağın muaccel olduğu tarihten (yani ödenmesi gerektiği tarihten) itibaren işlemeye başlar.

5. İşten ayrılırken ödenmemiş fazla mesai ücretlerimi alabilir miyim?

Evet, işten ayrılırken eğer ödenmemiş fazla mesai ücretleriniz varsa, bunları işverenden talep etme hakkınız bulunmaktadır. Bu alacaklar için de zamanaşımı süresi geçerlidir.

6. Cumartesi günleri de çalışmak fazla mesai sayılır mı?

Eğer iş sözleşmenizde haftalık çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmişse ve siz Cumartesi günü çalışarak bu süreyi aşmıyorsanız (örneğin 40 saat çalışıyorsanız ve Cumartesi 5 saat daha çalışıyorsanız), bu fazla mesai değil, fazla sürelerle çalışma sayılır ve %25 zamlı ödenir. Ancak eğer haftalık 45 saati aşan bir çalışma söz konusuysa, aşan kısım fazla mesai sayılır. Ayrıca, Cumartesi hafta tatili gününüz ise ve çalıştırılırsanız, hafta tatili ücreti alırsınız.

7. Kısmi süreli çalışanlar fazla mesai yapabilir mi?

Evet, kısmi süreli çalışanlar da belirlenen çalışma süresini aşan çalışmalarında fazla mesai ücreti hakkına sahip olabilirler. Ancak burada da haftalık 45 saat sınırı ve sözleşmedeki hükümler esas alınır.

8. Fazla mesai ücreti hesaplanırken ikramiye, prim gibi ek ödemeler dikkate alınır mı?

Fazla mesai ücreti hesaplanırken genellikle işçinin temel brüt ücreti esas alınır. İkramiye, prim gibi düzenli olmayan veya dönemsel ödemeler, sözleşmede aksi belirtilmedikçe fazla mesai hesabında dikkate alınmayabilir. Ancak bu durum, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesindeki hükümlere göre değişiklik gösterebilir.